अध्येता एवं लेखक: इतिहास, संस्कृति, पुरातत्त्व, पर्यटन तथा बौद्ध अध्ययन
विभिन्न पत्रपत्रिका, म्यागेजिन तथा अनलाइनहरुमा हालसम्ममा दुई हजारभन्दा बढी लेखहरु प्रकाशित भइसकेका छन् । यी लेखहरु विभिन्न विषय क्षेत्रसँग सम्बन्धित छन् । हिजोआज इतिहास, संस्कृति, पुरातत्व, बौद्ध अध्ययन तथा पर्यटन क्षेत्रमा बढी प्रकाशित हुने गर्दछ । यहाँ नमूनाका रुपमा केही लेखहरुको पुनः प्रकाशन गरिएको छ ।
‘ट्रूथ इज अ पथलेस ल्याण्ड’ (Truth Is Pathless Land) अर्थात् सत्यसम्म पुग्ने बाटो छैन । सत्यसम्म पुग्ने भनिएका विभिन्न नाउँका बाटोहरूलाई एउटा नकारात्मक जवाफ हो, यो स्टेटमेन्ट । यही स्टेटमेन्टका कारण आध्यात्मिक बजारका खुँखार व्यापारीहरुले भन्न थाले- जे. कृष्णमूर्ति भन्ने त एउटा खतरनाक मान्छे हो । जे. कृष्णमूर्ति ! उनी एउटा हलचल हुन्, खलबल हुन्…
नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको घोषणासँगै ‘नयाँ नेपाल’ निर्माणको प्रसंग उठेको छ । राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको स्थापनाका लागि वषौर्ंैअघिदेखि संघर्ष गरिरहेका जनताको चाहना स्वयंमा नयाँ नेपालको स्थापना हो । सैद्धान्तिक रूपमा नयाँ नेपालको स्थापना भए पनि व्यावहारिक रूपमा यसले मूर्तरूप लिन सकिरहेको छैन । अतः त्यस्ता थुप्रै मुद्दामाथि छलफल गर्नुपर्छ, जसले नयाँ नेपाललाई मूर्तरूप…
प्रमुख प्रशासनिक केन्द्रसिंहदरबारअगाडि पृथ्वीनारायणशाहको सालिक अझै पनि ठडिएको छ ।पहिले खाकी रंगमा रहेको सोसालिकलाई हालै रंगाएर झिल्केबनाइएको छ । सो सालिकलाई केगर्ने भन्ने विषयमा विवाद नैरहेको छ । यस्ता विवादकै बीचसम्बन्धित निकायले मध्यमार्गअपनाउन खोजेको देखिन्छइनामेलबाट झिल्के बनाएर, ताकिसालिक आक्रमणको तारो नबनोस् ।सालिकहरूले इतिहास बोल्छन् ।मल्ल राजाहरूका सालिकसुरक्षित छन् । राणाशासककासालिक पनि सुरक्षित नै छन् ।शाहवंशीय…
‘बौद्ध’ शब्द नामवाचक नभएर विशेषण हो। यसले ‘बुद्धसम्बन्धी’ भन्ने अर्थ दिन्छ। तर किन हो, काठमाडौंस्थित इतिहासप्रसिद्ध चैत्यको नाम ‘बौद्धस्तूप’ भनेर चलाइएको छ। स्थानीय नेपाल भाषाको खास्तिचैत्यलाई ओझ्ेलमा पारेर आजभोलि ‘बौद्धस्तूप’ र सो अवस्थित क्षेत्रलाई पनि बौद्ध भन्ने गरिएको छ। ‘स्तूप’ भन्नु नै ‘बौद्ध वास्तुकला’ हो र तिनका छुट्टाछुट्टै नाम हुन्छन् भनेर बुझने हो भने ‘बौद्धस्तूप’…
Lumbini, the birthplace of Gautam Buddha (563–483 BC), and his hometown, Kapilvastu, are described in various historical sources, including Buddhist texts. Historical and archaeological evidences confirm that the location of both of these sites is currently within the territory of Nepal. Lumbini, which is also listed on the UNESCO World Heritage Site, is located 300km…
छगू इलय् किपुलिइ नगर मण्डप श्रीकीर्ति विहारय् भिक्षु सुदर्शन महास्थविरयात नापलाः वइपिसं प्रायः खनाच्वनी– भन्ते व जि जाना छगू सफू च्वयाच्वनेगु । वास्तविय् उगु सफू सहलेखन मखुसे भन्ते याकःचायागु खः । भन्तेनं धया हयाबिज्याइ, उकियात जिं लिपिबद्ध याना यनेगु खः । जीवनय् आपालं च्वया बिज्याये धुंकूम्ह भन्ते जीवनया अन्त अन्त पाखे थःगु हे ल्हातं च्वयेत…
नेपालभाषा पत्रकारिता ख्यलय् छगू हे नामं निथासं व्यागलं ब्यागलं पत्रिका पिदंगु घटना नं दु । सन्दर्भ खः, २०५२ साल पाखेया ‘विश्वभूमि’ न्हिपौ । थ्व न्हिपौंया छम्ह प्रमुख विक्रेता जुयाच्वंम्ह खः, नातिबज्र । तर निथासं पत्रिका पिदनेवं मीगु बन्द याना बिल । उखे न्हापालिपा नेपालभाषाया पत्रिका धैगु हे मी मखुपिसं असं दबुलिइ च्वनाः ‘ल हेर्नुस्, एउटै…
मेराे बाल्यकालकाे एउटा संस्मरण मधुपर्क मासिकमा प्रकाशित छ । गाेरखापत्र संस्थानबाट प्रकाशन हुने याे मासिक नेपालकाे एक प्रतिष्ठिक साहित्यिक पत्रिका हाे ।
अलिकति तल गएर हेर्छु । बाटो धेरै अप्ठेरो रहेछ । बल्लबल्ल अलि तल पुग्छु । यो बाटो नै होइनजस्तो पनि लाग्यो, अर्को बाटो पनि देख्दिनँ । यस्तैमा कोही एक जना तलबाट माथि उक्लिरहेको भेटाउँछु । बाटो यही रहेछ । जामाचो जानकै लागि, मेलाकै लागि भनेर माथि उक्लिरहेको । सोध्छु, ‘‘बाटो यस्तै अप्ठेरो हो ?’’
आदिवासी जनजाति समुदायसम्वद्ध पत्रकारहरुतय्गु राष्ट्रिय संगठन अनिज (थौंकन्हे फोनिज) या गुगुं छगू ज्याझ्वलय् सहभागीपिनिगु दथुइ व्यागलं व्यागलं पुचः नीस्वनाः नां छुइ माःबले महत्वपूर्ण व्यक्तिपिनिगु नामं पुचःया नां छुइगु जुल । उगु इलय् छगू नां प्रस्ताव यानागु खः– धर्मादित्य धर्माचार्य (ई.सं. १९०२–१९६३) । थ्व नां न्यनाः अन उपस्थित आपाःस्यां जिज्ञासा प्वंकल । आदिवासी जनजाति समुदायसम्वद्ध पत्रकारतय्गु…
नेपालभाषाया साहित्य ख्यलय् बाखं दबू धैगु छगू पुचः दु, नेपालभाषाया बाखं साहित्यया विकास यायेत धकाः नीस्वना तःगु । थी थी थासय् चाःहिलाः बाखं कनेगु व ब्वनेगु नं याः । थ्व हे झ्वलय् पोखराय् नं थ्यन । पोखराय् जूगु ज्याझ्वलय् जि नं थ्यंगु खः (२०११) । थबलय् बाखं बाहेक नं मेमेगु यक्वं खँ जुल उकिमध्ये बाखं…
छुं दँ न्ह्यः नेपालीभाषाया सारथी कमल दीक्षितया थाय् नाप लाः वनेगु ज्या जुल । खँयाखँय् त्रिपिटकया ‘मज्झिमनिकाय’या नेपाली अनुवाद सम्बन्धी खँ पिदन । नापलाः वनेगु ज्या, उगु ग्रन्थ विमोचनया छुँ दिं न्ह्यः जक खः । ग्रन्थया अनुवादक भाजु दुण्डबहादुर बज्राचार्य खः । भाजु दीक्षित मज्झिमनिकाय’या खँ पिदनेवं आकाझाकां तस्सकं उत्साहित जुयादिल अले धाल, ‘‘‘मज्झिमनिकाय’ थें…
बाखं दबूया बाखंयात्रा पोखराय् जुइगु धायेवं काचाक्क लुमंकागु छगू थाय् खः – शान्ति स्तुप । फेवातालया च्वसं अंगुलिइ थी थें थिनाच्वंगु स्तूप । फेवाताल वा पोखराया बजारं स्वयेबले पहाडया च्वकाय थें च्वंसां तिंख्यः थें माथंवंगु थासय् स्तूप दयेका तःगु । बस्, व हे ख्यलय् च्वना नं छकः बाखं गोष्ठी याये दःसा ज्यू धैगु मनसुवा ।…
दँयदँसं मार्च २१ तारिख युनेस्कोया आव्हानय् अन्तर्राष्ट्रिय कविता दिवस हनेगु याइ । गनं नं गनं कविता च्वइपिं मुनाः कविता न्यंकाः थुकुन्हु कविता दिवस हनी । नेपालय् नं थ्व दिवस हनेगु परम्परा ताःई न्ह्यः हे सुरु जुइधुंकूगु खः । सन् २०११ या अन्तर्राष्ट्रिय कविता दिवस नेपालय् गन गन गथे याना हन धकाः कुले छिंक थःके जानकारी…
छन्हु बहनी पासा योगेशराजया टेलिफोन वल । उकुन्हु न्हिनय् नं नाप लाःम्ह, यलया सातोआकी भवनय् । अन काव्य वाचनया ज्याझ्वः दुगु खः । निम्हं ब्वति काः वनापिं । फोनय् योगेशया सः थ्वल– ‘‘बसन्त, आः जिं कविता च्वये मखुत, म्होति नं खुदँ तक कविता च्वये मखुत । च्व हे च्वःसां पित बिइमखुत ।’’ पासाया खँ रहस्यपूर्ण…
In the Buddhist religion, men can become monks but women are not allowed to convert as monks. There was a provision for women to convert as monks even at the time of Lord Gautam Buddha. But, it is strange that the same provision has been overshadowed and now women are not allowed to become monks….
दिउँसोतिर मेरो मोबाइलमा एकाराम सिं को नम्बरबाट फोन आयो । यो भनेको वि.सं. २०७८ जेठ २४ सोमबारको दिन दिउँसो ४ः३० बजे हो । कोविद भएर लामो समयदेखि उपचारका लागि अस्पताल भर्ना भइरहेका व्यक्तिको फोन आउनुले स्वास्थ्य स्थितिमा सुधार आएको बुझाइ हुनु स्वाभाविक हो । मेरो बुझाइ पनि यही भयो । केही समयअघि म आफै पनि…
काठमाडौं महानगरपालिकाले फूटपाथमा पसल थापेर व्यवसाय गर्न नदिने भन्दै पसलहरू हटाउन थालेपछि मेयर बालेन्द्र शाहको खुबै आलोचना हुन थालेको छ। स्थानीय निकायको निर्वाचनअघि उनको देवत्वकरण गर्न हौसिनेहरू अहिले दानवीकरण गर्न तम्सिएका छन्। निर्वाचनका बेला कतिपयको नजरमा उनी कार्यकारी अधिकारप्राप्त राष्ट्रपति पदका उम्मेदवारजस्तै आश गरिएका व्यक्तित्व थिए। देश विकास हुन नसक्नाको सम्पूर्ण दोष राजनीतिक दल र…
विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको काठमाडौं उपत्यकाका सातै सम्पदा स्थल अलि खुला केन्द्रको रूपमा रहेका छन्। सातमध्ये तीन मध्यकालीन ऐतिहासिक दरबार क्षेत्र भए पनि ती मन्दिर तथा कलाकृतिले भरिपूर्ण छन्। मानव बस्ती भित्रै रहेका यी सम्पदा स्थलमा एका बिहानैदेखि स्थानीय जनजीवनको चहलपहल सुरु हुन्छ र यो क्रम राति अबेरसम्म कायम रहन्छ। स्वदेशी तथा विदेशीहरूको घुमफिर तथा…
पाँचथरको मिक्लाजुङ गाउँपालिकामा एउटा विशाल मूर्ति बनेको छ, गौतम बुद्धको हाउभाउ वा आकृति दर्शाउने गरी। बनाइएको मूर्ति गौतम बुद्धकै हो तर बेढङ्गको। आजभोलि नेपालमा बुद्धको बेढङ्गका मूर्तिहरूको निर्माण गर्ने प्रवृत्ति देखिएको छ। एक समय सुन्दर र कलात्मक मूर्ति निर्माणमा कहलिएको नेपाली कला अहिले ह्रासोन्मुख छ। केही अघिबाट अर्को प्रवृत्ति पनि देखिएको छ– बुद्धले मूर्तिपूजाको विरोध…